بازی کردن و هوش ؛ علم درباره تأثیر بازی‌های ویدئویی چه می‌گوید؟
- ۱۴۰۵/۰۶/۲۱ ساعت ۰۹:۴۳
- اخبار بازی‌ها
- ۱۸۴ بازدید
پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند بازی‌های ویدئویی می‌توانند با عملکرد بهتر در برخی توانایی‌های شناختی ارتباط داشته باشند. این توانایی‌ها شامل حافظه، توجه دیداری، توانایی فضایی، کنترل شناختی و هوش هستند. بررسی ۱۳۳ مطالعه با مشارکت بیش از ۱۴ هزار نفر، وجود ارتباط مثبت میان بازی کردن و عملکرد شناختی را نشان داده است. با این حال، این یافته‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که بازی کردن مستقیماً باعث افزایش توانایی‌های شناختی می‌شود. در مجموع، بازی‌های ویدئویی می‌توانند علاوه بر سرگرمی، محیطی برای درگیر شدن و تمرین برخی مهارت‌های ذهنی باشند.
بازی کردن و هوش؛ علم درباره تأثیر بازی‌های ویدئویی چه می‌گوید؟
بازی‌های ویدئویی ممکن است فقط وسیله‌ای برای سرگرمی نباشند؛ پژوهش‌های علمی جدید نشان می‌دهند که بازی کردن می‌تواند با عملکرد بهتر مغز و تقویت برخی توانایی‌های شناختی ارتباط داشته باشد. به زبان ساده‌تر، بازی کردن می‌تواند به باهوش‌تر شدن در برخی مهارت‌های ذهنی کمک کند؛ از حافظه و توجه گرفته تا توانایی فضایی، پردازش اطلاعات و کنترل شناختی. البته منظور از این موضوع افزایش ناگهانی ضریب هوشی نیست، بلکه صحبت از بهتر شدن عملکرد در مجموعه‌ای از توانایی‌هایی است که در بسیاری از فعالیت‌های روزمره نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.
بازیکن هنگام تجربه یک بازی باید اطلاعات مختلف را دریافت و پردازش کند، به تغییرات محیط واکنش نشان دهد، میان گزینه‌های مختلف تصمیم بگیرد و گاهی در مدت کوتاهی چندین محرک دیداری را هم‌زمان مدیریت کند. همین ویژگی‌ها باعث شده است که بازی‌های ویدئویی به موضوعی جدی برای پژوهشگران حوزه روان‌شناسی، علوم شناختی و علوم اعصاب تبدیل شوند.
در یک پژوهش گسترده جدید، محققان نتایج مجموعه بزرگی از مطالعات درباره رابطه میان بازی‌های ویدئویی و توانایی‌های شناختی را کنار هم قرار دادند تا مشخص شود آیا این ارتباط واقعاً در داده‌های علمی دیده می‌شود یا نه. نتایج این بررسی، تصویری امیدوارکننده ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد تجربه بازی کردن با عملکرد بهتر در چندین حوزه شناختی ارتباط دارد.
این پژوهش که در سال ۱۴۰۵ در مجله علمی Acta Psychologica منتشر شده، یکی از جامع‌ترین بررسی‌های انجام‌شده در این زمینه است. پژوهشگران در مجموع ۱۳۳ مطالعه مستقل را بررسی کردند که اطلاعات ۱۴ هزار و ۲۴۵ نفر را شامل می‌شد. مطالعات مورد بررسی نیز پژوهش‌هایی را که از سال ۱۳۸۴ تا مرداد ۱۴۰۴ منتشر شده بودند، پوشش می‌دادند.
تمرکز اصلی پژوهش روی پنج حوزه مهم شناختی بود: حافظه، توانایی فضایی، توجه دیداری، کنترل شناختی و هوش. نتایج نشان داد میان تجربه بازی‌های ویدئویی و عملکرد بهتر در این حوزه‌ها، ارتباط مثبت و از نظر آماری معناداری وجود دارد. اگرچه اندازه این ارتباط‌ها کوچک بود، اما مشاهده شدن این الگو در مجموعه بزرگی از مطالعات نشان می‌دهد که بازی کردن می‌تواند با نحوه عملکرد برخی فرایندهای ذهنی ارتباط داشته باشد.
بازی و درگیر شدن فرایندهای شناختی
یکی از مهم‌ترین دلایل این ارتباط را می‌توان در ساختار خود بازی‌ها پیدا کرد. بازی‌های ویدئویی بازیکن را در محیطی قرار می‌دهند که دائماً در حال تغییر است و فرد باید اطلاعات جدید را دریافت، موارد مهم را تشخیص و بر اساس شرایط تصمیم‌گیری کند. در یک بازی استراتژی، بازیکن ممکن است هم‌زمان منابع را مدیریت کند، حرکات بعدی حریف را پیش‌بینی کند و استراتژی خود را تغییر دهد. در یک بازی سریع‌تر نیز توجه دیداری، واکنش به تغییرات و پردازش سریع اطلاعات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بازی‌های پازل و حل مسئله
بازی‌های پازل نیز نمونه دیگری هستند. در این بازی‌ها، بازیکن معمولاً باید الگوها را شناسایی کند، روابط میان عناصر مختلف را پیدا کند و برای رسیدن به راه‌حل مناسب چندین گزینه را بررسی کند. در نتیجه، بازی‌های مختلف می‌توانند فرایندهای شناختی متفاوتی را درگیر کنند و نمی‌توان همه بازی‌های ویدئویی را از نظر تأثیر ذهنی در یک گروه قرار داد.
انواع بازی‌ها و تجربه‌های شناختی متفاوت
پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، بازی‌ها را در گروه‌های مختلفی از جمله بازی‌های استراتژی هم‌زمان، بازی‌های تیراندازی، بازی‌های ورزشی، شبیه‌سازها، بازی‌های پازل، بازی‌های چندنفره آنلاین و بازی‌های حرکتی دسته‌بندی کردند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا تجربه شناختی یک بازی استراتژی که نیازمند برنامه‌ریزی و پیش‌بینی است، با تجربه یک بازی پازل یا یک بازی سریع و واکنش‌محور یکسان نیست.
تأثیر بازی در گروه‌های سنی مختلف
نکته جالب دیگر این است که پژوهش فقط به یک گروه سنی خاص محدود نبود. مطالعات بررسی‌شده کودکان، نوجوانان، بزرگسالان و سالمندان را شامل می‌شدند و حتی بخشی از تحقیقات روی افراد دارای برخی شرایط بالینی انجام شده بود. این گستردگی باعث شده است نتایج پژوهش تصویر جامع‌تری از رابطه میان بازی و توانایی‌های شناختی ارائه کند.
ارتباط با علت تفاوت دارد
البته یک تفاوت مهم میان «ارتباط داشتن» و «باعث شدن» وجود دارد. این پژوهش نشان می‌دهد افرادی که بازی می‌کنند در برخی توانایی‌های شناختی عملکرد بهتری دارند، اما نمی‌توان تنها بر اساس این داده‌ها گفت که تمام این تفاوت‌ها مستقیماً به دلیل بازی کردن ایجاد شده‌اند. برای مثال، ممکن است افرادی که از ابتدا در بعضی مهارت‌های شناختی قوی‌تر هستند، بیشتر به بازی‌های خاص علاقه داشته باشند. با این حال، وجود ارتباط مثبت در مجموعه بزرگی از مطالعات همچنان نشان می‌دهد که ظرفیت شناختی بازی‌های ویدئویی ارزش بررسی جدی دارد.
بازی به‌عنوان یک محیط تعاملی
در واقع، بازی‌های ویدئویی را می‌توان نوعی محیط تعاملی دانست که در آن بازیکن به‌جای دریافت منفعلانه اطلاعات، دائماً باید با محیط تعامل داشته باشد. تصمیم بگیرد، اشتباه کند، نتیجه تصمیم خود را ببیند و استراتژی خود را تغییر دهد. همین چرخه می‌تواند بخش‌های مختلفی از عملکرد ذهنی را به شکل مداوم درگیر کند و یکی از دلایلی باشد که بازی‌ها در سال‌های اخیر توجه بیشتری از سوی پژوهشگران علوم شناختی دریافت کرده‌اند.
آنچه علم درباره تأثیر بازی‌ها بر ذهن می‌گوید
در مجموع، نتایج این پژوهش تصویر مثبتی از ظرفیت بازی‌های ویدئویی در ارتباط با توانایی‌های شناختی ارائه می‌دهد. بازی کردن می‌تواند ذهن را درگیر مجموعه‌ای از فرایندهای پیچیده مانند توجه، حافظه، پردازش سریع اطلاعات، تصمیم‌گیری، کنترل شناختی و توانایی فضایی کند و همین ویژگی، بازی‌های ویدئویی را از یک سرگرمی ساده فراتر می‌برد. یافته‌های این پژوهش نیز نشان می‌دهد که تجربه بازی کردن با عملکرد بهتر در چندین حوزه شناختی همراه است.
از این منظر، بازی‌های ویدئویی می‌توانند علاوه بر سرگرمی، محیطی تعاملی برای به‌کارگیری و تمرین برخی مهارت‌های ذهنی باشند؛ محیطی که در آن بازیکن به‌طور مداوم با مسئله، انتخاب، اطلاعات جدید و شرایط متغیر روبه‌رو می‌شود. بنابراین، نگاه کردن به بازی‌های ویدئویی صرفاً به‌عنوان عاملی برای اتلاف وقت، نمی‌تواند تمام ابعاد این رسانه را توضیح دهد. بازی‌های ویدئویی می‌توانند ظرفیت قابل‌توجهی برای درگیر کردن و تقویت برخی فرایندهای شناختی داشته باشند و همین موضوع، نگاه مثبت‌تری به نقش بازی‌ها در رشد و تمرین توانایی‌های ذهنی ایجاد می‌کند.
در نهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که بازی کردن فقط درباره سرگرمی نیست؛ بخش قابل‌توجهی از تجربه بازی شامل فکر کردن، توجه کردن، یادگیری، تصمیم گرفتن و سازگار شدن با شرایط جدید است. به همین دلیل، بازی‌های ویدئویی می‌توانند در کنار جنبه سرگرمی، به‌عنوان محیطی برای درگیر کردن و تمرین توانایی‌های ذهنی نیز مورد توجه قرار بگیرند.